ماسكه يا ضيّق مجارى [ 44 ] مقاله در بيان اسباب ضعف و سبب او يا واردست كه بر جرم عضو مىشود و اين سوء مزاج است و يا سوى تركيب و يا وارد بر روح حامل قوت مىشود و اين سوى مزاج اوست يا نقصان از جوهر روح است باستفراغى كه مختص است به او و يا بر سبيل اتباعست مر استفراغ غيرش را يا باستفراغ است كه مختص به قوت است يعنى قوت جسمانى و اين كثرت فعل اوست [ 45 ] مقاله در بيان اعراض و مراد باعراض دلايلست كه دلالت بر احوال بدن انسان كه غير احوال صحبت صحتست مىكند و آن اقواى ما يستدل به افعال است و آن معلوم شد كه افعال سه قسم است بحسب انقسام مبادى و مصادر او كه قواست كه يكى قوت طبيعى باشد و ديگر قوت حيوانى و ديگر قوت نفسانى و استدلال يافت هر فعلى بر آفت قوتى مىكند كه مبدا و مصدر آن فعليست و آفت آلت آن فعل همچنانكه استدلال باحوال افعال ارادى و حسى بر دماغ مىكند و به نبض بر قلب و به بول و براز بر كبد و اگر ضعفى كبد را طارى شود بول و براز شبيه بغساله گوشت تازه مىشود و از اعراض بعضى دلالت بر نفس مرض مىكند مثل اختلاف نبض در سرعت بر حمى و بعضى دال است بر محل مرض مثل نبض منشارى بر ورم در غشا و حجاب مىكند و بعضى دلالت بر سبب مىكند مثل علامات امتلا و بعضى از اعراض مستلزم مرض است مثل حمى حاره و وجع ناخس و سعال و ضيق حس و نبض متشارى بر برسام خالص و بعضى از اعراض